House Plan बनाने के लिए architect कितनी फीस लेते हैं? Architect fees in India?
Updated: Mar 18, 2025
एक architect, House Plan बनाने के लिए कितना फीस लेते हैं? खुद के लिए अगर एक अच्छा घर बनवाना हो तो सबसे पहला खयाल यही आता है की architect / इंजीनियर House Plan बनाने का कितना फीस लेंगे? How much an architect charge as their fees in India? इस article के माध्यम से हम कोशिश करेंगे की architect के फीस से जुड़ी हुई जानकारी और दुविधा को हम आपसे साँझ कर सके।

Architect क्या करता है?
Architect के fees को समझने से पहले आपको यह भी समझना होगा की एक architect आखिर क्या काम करता है। Architects वो एक्स्पर्ट्स होते हैं जिन्हे किसी भी तरह के बिल्डिंग को design करने की बारीकियों का संपूर्ण अनुभव प्राप्त होता है। घर बनवाने के पहले किन बातों का ध्यान रखना चाहिए यह architect से बेहतर कोई नहीं जान सकता। आर्किटेक्ट का काम आपकी जरूरत के हिसाब से एक अच्छा floor plan तैयार करना, उसके interior और exterior को एक अच्छा लुक देना और साथ ही बिल्डिंग से जुड़ी services जैसे civil/structure drawings, electrical drawings और plumbing drawings जैसी detailed बारीकियों को consultants के साथ मिलकर डिजाइन करना भी है। Architects कभी अकेले काम नहीं करते हैं, project के scale के अनुसार वो दूसरे experts (civil engineer, MEP consultants, etc.) के साथ collaborate करते हैं ताकि बिल्डिंग डिजाइन को तरीके से complete किया जा सके।
आर्किटेक्ट जब एक नक्शा बनाते हैं तो इसके साथ ही साथ कई दूसरी भी services हैं जिसे उन्हे tackle करना होता है। चूंकि house building कई प्रक्रियाओं से होकर पूरा होता है जिसमें client और consulting आर्किटेक्ट दोनों को कुछ important स्टेप्स / responsibilities से गुजरना होता हैं, जो निम्न हैं,
जमीन का clear पेपर प्राप्त करना (owner's responsibility)
एक अच्छा आर्किटेक्ट appoint करना (owner's responsibility)
आर्किटेक्ट के साथ डिजाइन फाइनल करना, civil/structure इंजीनियर से structural डिजाइन फाइनल करना, local governing body से approval प्राप्त करना, - Commencement certificate प्राप्त करना, - आर्किटेक्ट के बनाए हुए estimate के आधार पर contractor final करना (आर्किटेक्ट / owner's responsibility)
साइट पर construction का काम शुरू करवाना
Governing body से plinth checking certificate प्राप्त करना
साइट पर structural systems (कॉलम, बीम, etc.) का काम कम्प्लीट करवाना
दीवार, plumbing, electrical और plaster का काम कम्प्लीट करवाना
दरवाजे, खिड़किया, floor tiles, sanitary fittings का काम कम्प्लीट करवाना
घर बनने के बाद house completion certificate प्राप्त करना
सारे NOC's लेने के बाद वाटर सप्लाइ और drainage शुरू करवाना
डिजाइन के अलावा आर्किटेक्ट इन सभी प्रक्रियाओ को भी necessary डॉक्युमेंट्स के साथ clear करवाते हैं।
एक आर्किटेक्ट जब बिल्डिंग डिजाइन करते हैं तो वो आपको कुछ बहुत ही important drawings की set provide करते हैं जिसमें भिन्न-भिन्न प्रकार की technical drawings होते हैं, जिसे देख कर contractor घर बनाता है। ये ड्राविंग्स हैं:
Concept Stage
2D Architectural Floor Plan for all floors
Design iterations if any
Furniture layout
2D/3D designs for interior / exterior
Working Drawings
Architectural working details
Civil / structural drawings
Electrical & plumbing drawings
Site Visits & Coordination
Site inspection & supervision throughout the construction work
Vendor coordination
Appointment of contractor
Coordination with structural consultant
Selection of building materials
Bill checking & clearances
Architect's अपनी fees कैसे निर्धारित करते हैं? How does architect charge their fees in India?
एक आर्किटेक्ट की फीस कई बातों से निर्धारित होती है, जैसे:
Location (मेट्रो या नॉन मेट्रो सिटी / Tier 1/2/3 city)
Experience of architect
Scale of project (प्रोजेक्ट कितना बड़ा या छोटा है)
Architect की involvement
Project Scope (किस तरह की services लेना चाहते हैं)
इन points के आधार पर architects आपसे 3 तरीकों से फीस ले सकते हैं।
Lumpsum basis: इस category में architect आपके project scope के हिसाब से आपको एक fixed या lumpsum amount quote करते हैं। आमतौर पर यह mutual agreement से निर्धारित होता है। इस फीस के अंतर्गत architect आपको कुछ selected services provide करते हैं।
Percentage basis: इस category में architect percentage basis पर पैसा charge karte हैं। यह percentage project cost का 3% - 7% तक हो सकता है। कुछ conditions में यह 8% - 12% भी होता है, खासकर तब जब आर्किटेक्ट काफी experienced हो, या वो काफी famous ho। इसे एक example के द्वारा बेहतर समझ सकते हैं। मान लीजिए आपको 1000 sq.ft. का घर बनवाना है जिसका cost 20 लाख आता है और आर्किटेक्ट आपसे design services के लिए कम से कम 3% चार्ज करता है तो उसकी फीस होगी 60,000 ₹।
Square feet basis: इस category में architect आपसे square feet basis पर पैसा चार्ज करते हैं। Experience और locations जैसे factors के according यह फीस काफी vary करता है। इसे भी तीन category में समझा जा सकता है।
Category A: Concept Planning | Fees: 15₹-30₹ /sq. ft. इस category में आपको आर्किटेक्ट जो services offer करते हैं वो हैं: Concept Plans with 3 revisions, furniture layout और 3D elevation
Category B: Concept & Working drawings | Fees: 30₹-40₹ /sq. ft. इस category में आपको आर्किटेक्ट जो services offer करते हैं वो हैं: Concept Plans with 3 revisions, furniture layout, 3D elevation, electrical, plumbing, civil working drawings & structural drawings
Category C: Complete architectural consultancy | Fees: 90₹-120₹ /sq. ft. इस category में आपको आर्किटेक्ट जो services offer करते हैं वो हैं: Category A + Category B + complete design solution + vendor / contractor coordination + site monitoring & visits.
Conclusion
एक आर्किटेक्ट कि fees कभी fix नहीं होती है। हम इसे किसी bracket में नहीं रख सकते हैं। हम ये तुलना भी नहीं कर सकते हैं कि एक आर्किटेक्ट कम फीस चार्ज कर रहा है तो दूसरा ज्यादा fees क्यूँ चार्ज कर रहा है। आपको इसे समझना होगा कि आर्किटेक्ट की service ek product नहीं है, जिसकी value market के सारे दुकानों में एक जैसी होगी। आर्किटेक्ट का काम technology और creativity का मिश्रण है। और यही वजह है कि experience, location और signature style की वजह से हर आर्किटेक्ट अलग फीस चार्ज करते हैं। इसे ऐसे समझ सकते हैं की अगर कोई मार्केट में नया है और उसका experience कम है तो वह कम fees चार्ज करेगा और अगर कोई काफी experienced है तो वह ज्यादा fees चार्ज करेगा।




Khi đọc các bài giới thiệu nền tảng giải trí, tôi thường thích những bài viết ngắn gọn để có thể xem nhanh trên điện thoại. Bài viết này có bố cục khá dễ theo dõi khi phần nhắc đến https://aukuwin.com/ được đặt ở giữa nội dung. Điều đó giúp mạch bài trở nên tự nhiên hơn và không tạo cảm giác quảng cáo quá sớm. Nội dung tập trung vào trải nghiệm chung của người dùng với giao diện dễ sử dụng và nhiều danh mục quen thuộc như slot, game bài hay mini game. Nhìn chung cách diễn đạt khá nhẹ nhàng và dễ hiểu.
I clicked on 91club.com just to check it out after hearing others mention it; I didn't read every single word, but mostly just browsed the interface and layout. The site is easy to follow, with straightforward headings that let you instantly grasp the topic. The brief introduction to Études—highlighting their blend of creativity and functionality in architecture—was concise enough for me to get the gist even while skimming. I like the scrolling layout where content is broken into distinct blocks rather than being crammed with text, which makes it much easier on the eyes. Navigation is smooth and intuitive, and the "Commitment to Innovation and Sustainability" heading stands out clearly within the layout.
Mình nhớ trong quá trình đọc các thảo luận, mình có để ý thấy TR88.COM được nhắc qua nên thử vào xem cho biết. Mình chỉ xem nhanh tổng thể chứ chưa tìm hiểu sâu, nhưng cảm giác ban đầu là cách trình bày khá thoáng, bố cục rõ ràng, nhìn vào không bị rối mắt.
b52 club ừ thì mình cũng nghĩ chắc vào sẽ lằng nhằng, nên chỉ định xem qua cho biết thôi. Ai dè mở lên nhìn cái là hiểu luôn cách họ sắp xếp: mấy mục chính nằm ngay phần trên, chữ dễ đọc, khoảng trống vừa đủ nên mắt không bị dính chùm vào nhau; mình lướt một vòng là biết đang ở trang nào, không phải quay tới quay lui nhiều. Mình chỉ xem qua cách trình bày chứ nội dung thì chưa đào sâu. Có cái mình thích là các thông tin họ chia theo khung rõ ràng, nhìn gọn và thẳng hàng, nên kiểu đang vội vẫn bắt được ý chính. Nói chung dùng vài phút là…
https://xx88.boston/ hôm trước thấy bạn bè nhắc nên mình bấm vào xem thử cho biết, kiểu lướt nhanh chứ không ngồi mò kỹ. Cảm giác đầu tiên là trang nhìn khá dễ chịu, không bị nhồi chữ quá nhiều nên đỡ rối mắt. Mình để ý mấy khối nội dung được tách ra rõ ràng, nhìn phát là biết chỗ nào là thông tin chính, chỗ nào là phần phụ. Cái mình thích nhất là phần trình bày dạng bảng/cột khá gọn, kéo xuống vẫn theo dõi được mà không phải đọc từng dòng dài. Menu cũng đặt ở vị trí dễ thấy nên chuyển qua lại nhanh, không cần bấm vòng vèo. Nói chung giao diện làm kiểu thoáng…